Arabische dienst en bezoek Arabisch gezin

Zondag 20 april

Nu we al geruime tijd aan de Joodse kant van Israël wonen en werken, zijn we ook erg benieuwd naar de Arabische kant. Vandaag gingen we met de bus op pad naar Bethlehem, om een echte Arabische kerkdienst bij te wonen. Leuk om het verschil te zien met een Hebreeuwse dienst. Ook merkten we dat het meezingen van Arabische liederen, nog nèt een stukje meer talent van ons vraagt, dan zingen in het Hebreeuws. Na de dienst was er voor de liefhebber nog een bakje echte Arabische koffie... ieder zo z'n smaak :-) 

Na een dienst vol nieuwe indrukken, waren we van harte welkom bij een Arabisch gezin om hier kennis te maken en de lunch te nuttigen. Toen we deze ochtend op pad gingen, hadden we nooit verwacht wat voor verhalen we allemaal te horen zouden gaan krijgen, want wat we hier toch allemaal hebben gehoord... Wegens de omstandigheden hier in dit land kunnen we er helaas niet al te veel van vertellen. Het is namelijk uit den boze als je je als moslim bekeerd tot het christendom. Op heel indrukwekkende wijze is de persoon waarbij wij op bezoek waren, door middel van een visioen tot geloof gekomen. Ook kwam IS opeens heel dichtbij. De persoon vertelde ons, dat als de IS voeten aan de grond krijgt in Israël, deze de eerste christen zou zijn, die op de lijst komt om vermoord te worden. 

Wat een dag....

Afscheids-shabbat viering Kees-Jan Rodenburg

Vrijdag 17 april

Vanavond hebben wij ons voorbereid op een grote groep mensen over de vloer, want de avond stond in het teken van het afscheid van Kees-Jan Rodenburg, als directeur van de NEM. Heel de woonkamer hebben we voor deze avond omgetoverd, zodat de shabbatstafel in gereedheid kon worden gebracht. Ditmaal werden de hapjes verzorgd door de gasten (ook een keer niet erg :-) ). Aan twee lange volle tafels met zo'n dertig mensen, hebben we gezamenlijk van de maaltijd en de viering genoten. Verder hebben we nog enkele liederen gezongen, onder begeleiding van de gitarist. Het was een mooi afscheid. Onze complimenten gaan uit naar alle fijne gasten die ons hebben geholpen om ons door de gigantische berg afwas heen te worstelen.

Herdenkingsdagen

Woensdag 15 en donderdag 16 april

Woensdagavond waren we uitgenodigd voor een herdenking bij gaarkeuken Hineni. Het was namelijk de vooravond van Jom Hasjoa, de herdenkingsdag voor de vernietiging van zes miljoen joden tijdens de holocaust. Deze herdenking is een beetje vergelijkbaar met onze dodenherdenking op vier mei. Zo werden er ook kransen gelegd, toespraken gehouden met herinneringen, kaarsen aangestoken en was er militair optreden. We vonden het jammer dat het meeste in het Hebreeuws werd gesproken, want te zien aan de emoties van de mensen om ons heen, moesten het bijzondere verhalen zijn. 

 

Donderdag was de officiële herdenkingsdag. Om 10 uur in de morgen gingen er door heel het land sirenes, wat voor velen het sein was om letterlijk even stil te staan. Automobilisten stopten niet alleen met rijden, maar stapten ook uit de auto, om staande deel te nemen aan de minuut van stilte. Wel zagen we ook mensen doorlopen: Arabieren, die niets met de holocaust hebben of ultra-orthodoxe Joden, die deze manier van herdenken niet geestelijk genoeg vinden.

Behalve een dag van herdenking, was het voor ons ook een feestelijke dag, want we vierden de verjaardag van Jenneke.



Dinsdag 21 april

Op Jom Hazikaron worden de doden die zijn omgekomen in alle Israëlische oorlogen en/of terroristische aanslagen herdacht. Ook nu was er weer een sirene hoorbaar, om 20:00 's avonds stond iedereen stil voor enkele minuten. Op dat moment waren wij op bezoek bij een Holocaust-overlevende in het verzorgingshuis. Zij vertelde ons haar levensgeschiedenis. Deze vrouw zat in de oorlog ondergedoken in Nederland. Tijdens het onderduiken heeft zij een dagboek bijgehouden. Dit exemplaar is bewaard gebleven en zij heeft hier een boek van uitgegeven. Heel bijzonder dat wij het originele dagboek in hebben mogen kijken. Ook is er een documentaire gemaakt over haar onderduikperiode, die is uitgezonden op de Nederlandse televisie. 

Woensdag 22 en donderdag 23 april

Woensdagmorgen 11 uur; opnieuw een sirene hoorbaar, ook ditmaal stond iedereen op en werd stil voor 2 minuten.

Wat bijzonder aan deze dag was, was de 'plotselinge' overgang van verdriet naar vreugde.
Overdag wordt er nog stil gestaan bij alle slachtoffers, maar in de avond gaat de herdenking over in Jom Ha'atzma'ut (Israel Independence day). Dit deed ons wel een beetje denken aan dodenherdenking en Bevrijdingsdag in Nederland. Op deze bijzondere dag zijn wij 's avonds een kijkje gaan nemen bij de Western Wall ('klaagmuur'). Recht voor de muur vond een grote bijeenkomst/herdenkingsdienst plaats. Misschien wel zo'n duizend Joden, maar ook inwoners en nieuwsgierige toeristen vanuit verschillende landen waren aanwezig. Er werden liederen gezongen en gebeden opgezegd. Vervolgens hoorden we na enige tijd een ontzettend 'kabaal', er werd op een ramshoorn geblazen. Dit leek het sein dat het rouwen overging in de feestvreugde. De hele massa begon eerst rustig aan wat te wiebelen, maar toen de avond vorderde, werd het steeds uitbundiger: klappen, springen en dansen! Na deze belevenis bij de Western Wall zijn we via de oude stad terug naar huis gelopen. Onderweg kwamen we nog een grote groep uitbundig dansende joodse mannen tegen en zagen we dat er verschillende muziekfestivals waren. Rond een uurtje of twaalf 's nachts zou er nog vuurwerk afgestoken worden... maar toen waren wij alweer naar dromenland!

Donderdag; Jom Ha'atzma'ut; voor veel mensen is dit een vrije dag, de winkels zijn gesloten, er rijden een stuk minder bussen en trams, en op straat is er geen kip te beleven. We hoorde dat dit dé dag is dat iedereen erop uit trekt om te gaan bbq'en... helaas zat alleen dit jaar het weer niet zo mee. Toch stonden er nog wat groente en fruit (de 'echte' soek boodschappen) op de planning. Er al van uitgaande dat deze misschien gesloten kon zijn, toch een kijkje genomen... en inderdaad, zo rustig hebben we het daar nog nooit gezien. Met enige moeite toch bij verschillende verscholen kraampjes de boodschappen bij elkaar kunnen sprokkelen.

Uit het leven gegrepen

Elke dag reis ik (Reineth) met het openbaar vervoer naar mijn werk en het is niet ongewoon dat er mensen hardop biddend in de bus staan of met de bijbel in de hand instappen. In dit land speelt religie een bijzonder grote rol, wat heel veel mooie, maar ook minder mooie kanten heeft.

Omdat ik steeds op hetzelfde tijdstip reis, zie ik vaak dezelfde mensen en maak ik regelmatig een praatje met drie vrouwen. Hun verhalen leken me goede voorbeelden van wat de impact van religie kan zijn op het dagelijkse leven, dus ik wilde ze graag op deze blog delen.

De vrouwen, Mary, Samah en Jeanine, zijn collega’s van elkaar. Uit veiligheidsoverwegingen heb ik hun namen veranderd.

De Joodse opa van Mary woonde in Duitsland, maar moest vluchten toen de Jodenvervolging daar begon. Hij emigreerde naar Amerika, waar zijn kinderen, en dus ook zijn kleindochter Mary opgroeide. Mary werd door haar ouders echter niet Joods, maar christelijk opgevoed en ze leerde alle Bijbelverhalen kennen. Met name het Bijbelverhaal van Hagar maakte veel indruk op haar. Ze vond het zó erg dat slavin Hagar, met haar zoon Ismaël werd weggestuurd de woestijn in, nadat Sara zelf een zoon had gekregen. Omdat Ismaël gezien wordt als de voorvader van de Arabieren, heeft Mary dat altijd willen 'goedmaken' met het Arabische volk.

Toen Mary ouder was, kreeg zij verkering met een Joodse jongen. In Amerika was het geen probleem om als christen met een Jood te trouwen en ze waren beiden niet veel met het geloof bezig. Echter, toen Mary kinderen kreeg, begon zij zich af te vragen met welk geloof zij hun wilde opvoeden. Ze bekeerde zich tot het Messiaanse Jodendom en haar kinderen werden grootgebracht met een liefde voor het land Israël. Stuk voor stuk gingen haar kinderen er zelfs wonen.

Op een dag kreeg Mary een telefoontje van haar dochter dat er in Jeruzalem een baan vrij kwam, die precies bij Mary zou passen. Ook haar man wilde graag alija maken en terugkeren naar Israël. Wel was Mary bang voor de ondervragingen. Ze wist dat de regering niet staat te springen om messiaanse gelovigen en standaard de vraag stelt: "Wat betekent Jezus voor jou?” En wat moest ze hierop antwoorden? Ze kon toch niet liegen? Maar als ze dat niet zou doen, wist ze ook dat ze jaren tegengewerkt konden worden. Ze bracht het in gebed en wachtte af.

Op een dag kreeg haar man een mail van de Israëlische regering en hierin werden de, door Mary zo gevreesde, vragen gesteld. Haar man beantwoordde de email zonder overleg met Mary. Omdat hij Jezus niet als de verlosser ziet, kon hij naar eer en geweten een politiek-wenselijk antwoord sturen. Mary vindt het heel erg dat haar man niet gelooft in Jezus als Messias, maar ze is blij dat ze hierdoor het land kon binnenkomen. Nu zet zij de naastenliefde, die al ontstond in haar jeugd, op volle kracht in om Joden en Arabieren dichter bij elkaar te brengen.

Samah is opgegroeid in een Islamitisch gezin. Jarenlang gelooft ze in Allah en leeft als moslima volgens de regels van de Islam. Tot ze op een nacht een visioen (droom) krijgt, waardoor zij zich bekeert tot het christendom. Alleen haar zus weet dat zij nu christen is, want de rest van haar familie zou het niet accepteren en zou haar zelfs iets aan kunnen doen. Ze moet alles in het geheim doen. Bijbel lezen doet ze op haar werk en als ze naar huis gaat, blijft haar bijbel daar, want stèl dat die thuis gevonden wordt… Het mooie is dat zij door haar werk Jeanine en Mary heeft ontmoet, van wie zij in geestelijk opzicht veel kan leren en aan wie zij een goede steun heeft.

Jeanine is opgegroeid in Amerika. Als christelijke jonge meid kwam zij in Israël werken als vrijwilliger en leerde ze een Joodse jongen kennen. Ze werden verliefd en begonnen een relatie. Na een paar jaar wilden ze trouwen, maar dat ging niet zomaar. Gemengde huwelijken zijn ongewoon in het orthodoxe Jodendom. Haar schoonouders wilden dat Jeanine zich bekeerde en Joods werd, maar daarvoor zou ze moeten liegen over haar geloof in Jezus. Jeanine weigerde dit en hield vol. Na verloop van tijd accepteerden ook haar schoonouders het huwelijk en kon er getrouwd worden.

Negen maanden na het huwelijk werd er een zoon geboren. En dat was twijfelachtig snel, vond de regering. Was de man wel echt de vader? Of was hij soms met die christelijke vrouw getrouwd uit goedheid en was ze voor het huwelijk al zwanger van een ander? Weer kwamen Jeanine en haar man voor hete vuren te staan. De wet bepaalt dat alleen kinderen uit een Joodse moeder ook Joods zijn. Jeanine is niet Joods, maar haar man wel en zij wilden dat hun zoon ook als Joods gezien zou worden. De beide ouders werden echter niet op hun woord geloofd en er moest een DNA-test komen om te bewijzen wie de vader was. Na maanden van zichzelf verdedigen, bewijzen en verantwoorden, is Jeanine’s zoon nu eindelijk geaccepteerd als Joods. 

Falafel ballen

april

Soms doe je boodschappen en kan het gebeuren dat je kikkererwten hebt gekocht i.p.v. mais. En tja, kikkererwten op je wrap is nou ook niet helemaal een optie, dus wat doet men dan: op zoek naar een creatieve oplossing! Dus wij typen in op Google: "wat moet ik met mijn kikkererwten???" Er even niet bij stil gestaan dat we ons natuurlijk gewoon bevinden in HET land van de kikkererwtenspecialiteiten. Want waar anders dan in Israël, zie je de falafeltenten op elke hoek van de straat? En laat uitgerekend falafel gemaakt worden van kikkererwten. Boffen wij toch even van onze miskoop...

Let’s do it: home-made falafel ballen a la Baanbrekers.

Maar goed, als het recept dan gevonden is en de helft bevindt zich eigenlijk niet in huis, moet je creatief zijn. Ach, potjes met kruiden in het Baanbrekershuis genoeg, dus we gooien wat bij elkaar en zien wel wat het gaat worden. De pizza kruiden hebben vast voor dé extra taste gezorgd :-) want het smaakte alsof we ze zelf gekocht hadden!

Nu begrijpen we dat onze lezers vast staan te popelen om het recept en willen we dit natuurlijk graag met jullie delen. Helaas weten we eigenlijk al niet meer zo goed wat we er uiteindelijk allemaal in verwerkt hadden. Maar als je ongeveer de volgende ingrediënten even goed met elkaar pureert, kom je vast een heel eind: kikkererwten, ui, peterselie, koriander, pizzakruiden, bakpoeder… of hadden we er nou ook nog een ei door gedaan? In ieder geval, nadat je alles lekker hebt gepureerd tot een mooi mengsel, moet je het een aantal uur in de koelkast laten staan. (Waarom? Uuhm, dat had weer iets te maken met een of ander opstijfproces, toch?) Vervolgens de olie goed heet laten worden in de koekenpan en de balletjes aan weerszijden lekker bruin bakken. Eet smakelijk!

Challah bakken

Maandag 13 april


Vanavond zijn we letterlijk en figuurlijk aan de bak gegaan! Met een van de NEM'ers hebben we volgens traditioneel Joods recept Challah gebakken. Challah is een gevlochten zoet brood dat gebruikt wordt tijdens de Shabbat viering. Met wel 2 kg deeg hebben we zoveel kunnen bakken, dat de deur van onze vriezer bijna niet meer dicht kan...

Child survivers en Jaffa

Zondag 12 april

Op de dag dat de bevrijding van kamp Westerbork 70 jaar geleden werd herdacht, gingen wij naar het plaatsje Ashdod om een groepje dames te ontmoeten, die ‘child survivers’ zijn. Dit zijn Joden, die als baby of klein kind de holocaust overleefden. Lang is er gedacht dat ze te klein waren om hier iets van te merken, maar het tegendeel is waar. Dit merkten we al direct bij aankomst: de vrouwen wilde zó graag iets vertellen, dat iedereen door elkaar heen praatte. Tijdens de voorstelronde werd ons nogmaals duidelijk hoe bijzonder hun verleden is geweest. De meesten hadden meerdere namen gehad: hun eigen naam (gekregen bij geboorte), een of meerdere onderduiknamen en een Hebreeuwse naam, die ze kregen bij aankomst in Israël.   

Na het voorstellen, kregen we een rondleiding  op de ‘mosjav’, waar het gastgezin woont. Dit is vergelijkbaar met een kibboets; namelijk een soort dorp waar mensen samen leven en werken op het land. Het is een besloten gemeenschap en iedereen kent elkaar. Tegenwoordig heeft wél iedereen zijn eigen onderneming, maar bijvoorbeeld feesten worden nog altijd gezamenlijk gevierd. Het gastgezin heeft een granaatappelboomgaard, waar ooit een (deel van een) raket terecht is gekomen, tijdens de Gaza-oorlog. Ook namen we een kijkje bij het schapenbedrijf van de dochter van de gastvrouw. Er liepen schattige lammetjes bij, die net even iets meer aandacht van ons kregen…

Tijdens de lunch kregen we meer te horen over de persoonlijke verhalen van de vrouwen. Een van de vrouwen hoorde bijvoorbeeld bij de groep ‘Onbekende Kinderen’ in kamp Westerbork. Deze kinderen hadden geen identiteitspapieren, waren te jong om hun echte naam te weten en waren hun ouders kwijtgeraakt, dus werden ze geregistreerd als ‘de onbekende kinderen’. Toen deze kinderen op de trein werden gezet naar Auschwitz om vernietigd te worden, is deze om onverklaarbare reden nooit aangekomen. De kinderen zijn uiteindelijk terechtgekomen in kamp Bergen Belzen. 

Ook hoorden we dat na de bevrijding het leed niet ophield. Hoe moest je als kind je ouders (als ze al leefden) terugvinden? En, als je ze terugvond, waar moest je gaan wonen? De huizen, inclusief huisraad, waren veelal ingepikt door anderen. En hoe moest je omgaan met het verdriet van je moeder of vader? Ook werden Joodse kinderen vaak gepest op school, want je had als één van de weinigen andere tradities en gebruiken, dus werd je al snel het buitenbeentje.     

Ondanks de indrukwekkende verhalen, konden de vrouwen het met een humoristische ondertoon vertellen, wat ervoor zorgde dat we na een hartelijk afscheid, met een goed gevoel verder reden naar de bestemming van die middag: havenstad Jaffa. Deze plaats is o.a. bekend van het bijbelboek Jona. Hij stapte in Jaffa (toen nog Joppe genoemd) op een schip om te vluchten voor zijn opdracht van God om naar Ninevé te gaan. 

Ook liepen we langs het huis van 'Simon de leerlooier'. Hier logeerde de apostel Petrus toen hij het visioen over reine en onreine dieren kreeg (Handelingen 10). 

Toen we merkten dat de lucht begon te betrekken en we de regen al bijna konden ruiken, besloten we zo snel mogelijk de auto weer op te zoeken en terug naar huis te rijden.